Maatregelen voor een optimale bodemstructuur - Deel II

  • Vruchtbare Kringloop Zuid-Holland
  • Vruchtbare Kringloop
  • Regio West
  • Zuid-Holland
  • Bewust omgaan met biodiversiteit, energie en kringlopen
  • Water en bodem in balans

Praktische maatregelen om de bodem minder zwaar te belasten zijn er legio. Naast bewust omgaan met de manier waarop het land bewerkt wordt, zijn er ook natuurlijke mechanismen die ons kunnen helpen om de bodemstructuur te verbeteren.

In een eerder artikel in juni ging het over het nut van de aanleg van vaste rijpaden, met lichtere en kleinere machines werken en het instellen van de juiste bandenspanning. Nu pakken we de volgende vier maatregelen bij de kop:

  • Minder intensief bewerken van de grond
  • Grondbewerking timen
  • Grasland in stand houden
  • Structuur verbeteren met groenbemesters

Minder intensief bewerken
Veel boeren hebben de gewoonte de bodem in het najaar om te ploegen, om in het voorjaar met een schone lei te kunnen beginnen. Gewasresten worden ondergewerkt en zo ontstaat een goed zaaibed in het voorjaar, met losse grond. Hoewel dit voor de meesten fijn werkt, is dit niet altijd optimaal voor de bodemstructuur. Door te ploegen wordt de natuurlijke structuur (doorgaand poriënstelsel) van de bodem en het bodemleven verstoord.

Steeds meer boeren kiezen voor grondbewerking waarbij minder intensief en diep bewerkt wordt. En niet zonder reden kiezen zij voor niet-kerende grondbewerking, oppervlakkige cultivatie en bovenover ploegen. Die boeren ervaren dat de bodemstructuur verbetert, omdat:

De draagkracht en berijdbaarheid van de bodem verbetert;

  • De bodem meer water kan opnemen en vasthouden;
  • Het bodemleven toeneemt;
  • Er minder verslemping optreedt;
  • Deze manier van bewerken minder brandstof en arbeid kost;
  • Nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen minder afspoelen.

De minder intensieve grondbewerking moet wel passen bij het bouwplan. In een extensief bouwplan met veel maaigewassen past dit beter dan bij veel rooigewassen. Permanent grasland is het uiterste voorbeeld van minimale grondbewerking (zie ook de maatregel ‘grasland in stand houden’). Daarnaast is de keuze voor het type grondbewerking en de inzet van machines afhankelijk van factoren als de grondsoort, de rol van groenbemesters en de bewerkbaarheid van de grond. Het is daarom niet mogelijk in dit artikel een standaardadvies te geven.

Meer weten?

Grondbewerking timen
Zoals algemeen bekend is de timing van grondbelasting en -bewerking essentieel om een goede bodemstructuur te behouden. Bewerkingen worden idealiter uitgevoerd onder droge omstandigheden. Wanneer de bodem bereden en bewerkt wordt als deze nat is, is de kans op versmering (verdichting door zware belasting) vele malen groter dan bij droog weer, omdat de draagkracht van de bodem vermindert door veel vocht.

Praktijkvoorbeeld: ‘Hier was het nog iets te nat’

Grasland in stand houden (of rouleren met gras)
Blijvend grasland is de ultieme vorm van minimale bewerking van de grond voor een betere structuur. Wanneer grasland niet omgeploegd of vernieuwd hoeft te worden, krijgt het bodemleven en het organische stofgehalte alle mogelijkheid om zich te ontwikkelen en op te bouwen. Natuurlijke processen worden niet verstoord, waardoor schimmels en wormen hun werk goed kunnen blijven doen. Ook bouwt het organische stofgehalte zich op, waardoor er steeds meer koolstof in de bodem wordt opgeslagen. Het loont daarom energie te steken in het onderhouden van bestaand grasland, in plaats van het te vernieuwen. In de akkerbouw is het gunstig om te rouleren met grasland en zo te profiteren van de opbouw van organische stof.


Meer weten?

Structuur verbeteren met groenbemesters
Het toepassen van groenbemesters heeft een aantal voordelen: de structuurverbetering, de opbouw van organische stof en het stimuleren van bodemleven. De toevoer van organisch materiaal in de bodem zorgt er ten eerste voor dat de bodem minder slemp- en stuifgevoelig wordt. De bodem wordt kruimeliger en beter te bewerken. Daarnaast wordt door de toevoer van organische stof de bodemstructuur luchtiger, wat zorgt voor een betere doorworteling van volggewassen. Verder zorgen de wortelkanalen van een groenbemester voor een betere afwatering, ook na het afsterven van de plant.

Meer weten?

  • Kijk hier voor de digitale versie van het Handboek Groenbemesters (WUR 2019).
  • In deze film vertelt akkerbouwer Matthijs Gebbink hoe hij omgaat met ondergrondverdichting 2020)

Komende tijd besteden we nog aandacht aan drainage en de aanleg van ontwatering, bodemverdichting voorkomen en opheffen, en het stimuleren van bodemleven.

Deze informatie is tot stand gekomen in samenwerking met Aequator Groen & Ruimte, onafhankelijk kennis- en adviesbureau op het gebied van bodem, water, natuur en landbouw.

Over het project Vruchtbare Kringloop Zuid-Holland
Vruchtbare Kringloop Zuid-Holland is een experimenteertuin, waarin boeren en tuinders met elkaar kringlooplandbouw realiseren. Bodem, nutriënten en biodiversiteit staan daarin centraal. Wilt u meer weten over het project? Klik hier.

Het project wordt mede mogelijk gemaakt door Provincie Zuid-Holland en het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland.