Regelt Brussel een goed belegde boterham?

EU-landbouwdebat in Marum (Gr) op 2 mei: de landbouw moet het doen met minder geld uit Brussel, maar zeven partijen willen wel een goed belegde boterham voor de boer. Hoe, bleef onduidelijk. De confrontatie tussen de twee standpunten werd vermeden.

Het debat op 2 mei was het eerste in een reeks debatten die LTO samen met de agrarische jongeren en andere partners organiseert in de aanloop naar de Europese verkiezingen op 23 mei aanstaande. De zaal in De Kruisweg was prima gevuld en het debat, onder leiding van Jaap Jepma, verveelde geen moment. De zaal bleef geconcentreerd en kwam naarmate de avond vorderde met steeds meer vragen.

Het EU-budget 2021-2027

Geen van de kandidaten liet zich verleiden tot uitspraken over meer geld voor Europa c.q. het GLB. Kennelijk geen populair onderwerp voor de Nederlandse politiek. We weten dat er in Frankrijk anders over gedacht wordt en dat het onderwerp tegen eind 2019 terugkeert op de agenda van de Europese leiders. Mits er dan duidelijkheid is over de brexit.
Nilüfer Vogels (nr 2 op de lijst van de nieuwe Pan-Europese partij VOLT) omzeilde de budgetvraag door de claim dat er corruptie is in Brussel. “Door die aan te pakken, kan er geld vrijgespeeld worden”. Volt is opgericht in reactie op de brexit. Jeroni Vergeer (GroenLinks, nr 9) vindt dat er minder geld naar Brussel kan, maar dat er wel Europese belastingen geheven kunnen worden. Bijvoorbeeld een belasting op plastics, aldus Raquel García Hermida-van der Walle (D66, nr 8). Jan Huitema (VVD, nr 2) is voorstander van het afromen van GLB-gelden voor de grootste ontvangers en wil inzetten op een vangnet bij calamiteiten. Annie Schreijer-Pierik (CDA, nr 4) gaf toe dat er 5% bezuinigd gaat worden op het GLB. Maar: “We geven nu maar heel weinig uit aan Europa”. Op onze nationale begroting (bijna 300 miljard euro) is de netto uitgaaf aan Brussel maar 2 miljard euro (80% van de 3 miljard euro aan geïnde douane-heffingen rekenen we dan niet mee).
Fenna Feenstra (SP, nr 5) vindt dat er bezuinigd kan worden op salarissen van de ‘verspillende elite’ in Brussel. Europarlementariërs verdienen namelijk 8000 euro per maand. Ook Anja Haga (nr 2 op de CU-lijst, nr 3 op de gecombineerde CU/SGP-lijst) vindt dat er niet meer geld naar Brussel moet. In plaats daarvan moet er geld worden vrijgespeeld op regels die het gevolg is van ‘risico-fobie’: “nu zijn er meer controleurs dan vogelwachters per hectare”.

Toekomst GLB
Geen Europees landbouwdebat zonder aandacht voor het GLB. Landbouwbeleid is immers Europees beleid en goed voor 38% van de huidige EU-begroting. Feenstra wil het GLB geleidelijk afbouwen en dan tot een ander soort landbouw komen, met andere mededingingsregels. Schreijer-Pierik gaat er fel in: nee, de inkomenssteun moet behouden blijven! Ze wijst ook op de nieuwe regels voor de gemeenschappelijke marktordening (GMO) en tegen oneerlijke handelspraktijken, die zijn aangenomen door het Europees Parlement. Vogels vindt ook dat boeren nu al het maximale doen. Haga wil een eerlijke prijs en een gelijk speelveld. Huitema wil minder afhankelijkheid van directe steun, want dat geld zakt in de landprijs. Het gaat om een goed businessmodel met fiscale voordelen. Vergroenen moeten we zelf regelen en niet met vanuit Brussel opgelegde regels.
De zaal wordt onrustiger: “Meer dan 35 cent per liter melk krijg je niet van de retail. 32 cent plus 3 cent voor leukdoenerij (zoals Planet Proof)”.

Jonge boeren en tuinders

De Europese Commissie heeft onlangs bekend gemaakt dat er geld van de Europese Investeringsbank (EIB) beschikbaar komt om leningen aan jonge agrariërs aantrekkelijker te maken. De stelling: “liever installatiesteun dan een hectarepremie” levert niet veel debat op. De crux zit ‘m in of je een eenmalige steun wilt bij bedrijfsovername of een jaarlijks bedrag. Uit de zaal komt de opmerking dat we het woord ‘steun’ niet meer moeten gebruiken; het gaat om een vergoeding voor diensten. Onuitgesproken blijft dan dat het GLB is begonnen als inkomensondersteuning. Een vergoeding voor diensten impliceert dat de boer extra kosten gaat maken. Netto gaat hij er dan op achteruit. Tenzij natuurlijk de markt gaat compenseren.

Handel en gelijk speelveld
De akkerbouwers in de zaal willen aandacht voor de zaadcoating van bietenzaad. Neonicotinoiden mogen niet meer van Brussel en van Nederland. Dat leidt nu tot overzaaien van suikerbieten en extra veldbespuitingen. Sommige andere EU-lidstaten hebben neonicotinoiden onder een uitzonderingsregeling nog wel toegelaten, om maar niet te spreken van derde landen waar het beleid heel anders is. Dus hoezo gelijk speelveld? De regeringspartijen zijn hier duidelijk in het nadeel, maar worden er niet echt op aangevallen.
Als er een stelling wordt geponeerd over produceren met toegevoegde waarde voor regionale markten wijst Haga op een spreuk die in de molen in Ten Boer hangt: ‘wat de boer je hier biedt, moet je niet van ver halen’. Ze wil dat de kringloop onderdeel wordt van internationale handelsakkoorden. Maar de zaal wil op enig moment weten hoe de boer aan meer marge komt. Alle forumleden zijn vóór een goed belegde boterham voor de boer, maar het concrete antwoord blijft uit. Feenstra noemt ‘minder voer aankopen, slimme techniek en precisielandbouw. Dat moet leiden tot meer marge voor de boer. De zaal gelooft het niet echt. Nilüfer is op een gegeven moment heel eerlijk als ze aangeeft dat ze het ook niet weet: “ik ben hier ook om te luisteren”.

Klimaatneutraal produceren
De Europese Commissie heeft onlangs plannen gepresenteerd voor een klimaatneutrale economie in 2050. Geen van de aanwezige kandidaten spreekt zich vanavond uit tegen klimaatbeleid, al zegt Schreijer-Pierik wel dat “we eerst goed moeten doorrekenen wat dit betekent”. Vergeer: “de land- en tuinbouw moet gewoon leveren, want iedereen doet mee. Luchtvaart ook.” Vervolgens reageert de zaal sceptisch op haar uitspraak dat “de veestapel moet verkleinen”. Huitema: “nee, we gaan niet krimpen, onze koeien hebben de laagste impact ter wereld”. García Hermida wijst er op dat Nederland niet het braafste jongetje van de klas is, want we lopen achter in het gebruik van duurzame energie. Haga: “Iedereen moet klimaat neutraal worden”. Schreijer-Pierik wil duidelijkheid over het woord ‘regionaal’. Is dat Europa? Nilüfer vindt dat we onze kwaliteitsproducten kunnen leveren aan de wereldmarkt. Huitema: “Wij produceren schoon”. Feenstra: “Die Ahold moet er tussen uit”.

Mest
Bemesting komt ook aan de orde. Volgens Feenstra is het fosfaatprobleem uiteindelijk gewoon een probleem van teveel dieren. García Hermida zit er genuanceerder in. De zaal reageert: “er is geen fosfaatprobleem, we halen meer uit de grond dan dat we er op brengen”. Huitema vindt dat kunstmestvervanger (hoogwaardig mineralenconcentraat geproduceerd uit organische mest) geëxporteerd moet kunnen worden.

Brexit
De bijeenkomst eindigt met een stelling over de brexit. De vraag is of eindeloos uitstellen een goede optie is, ook al duurt de onzekerheid voor de handel dan voort. De meeste forumleden hopen dat het Verenigd Koninkrijk gewoon EU-lid blijft en dus ‘van uitstel komt afstel’. Schreijer-Pierik zou graag snelle duidelijkheid zien.

Het debat is om 22.10 uur afgelopen, maar er wordt nog uitgebreid nagetafeld. Opvallend is dat boeren langdurig in gesprek gaan met de kandidaten voor het Europees Parlement. Er vindt informeel nog heel wat kennisoverdracht plaats.

Bron: Klaas Johan Osinga, LTO Nederland