Hempolder bloemrijke slootkant

Natuurlijk Kapitaal

Natuurinclusieve landbouw en biodiversiteit zijn termen die we steeds vaker horen. Maar welke stappen kun je als boer zetten? Wat past bij uw bedrijf en uw omgeving? 

Informeren en inspireren
Het project Natuurlijk kapitaal in de landbouw wil agrarische ondernemers informeren en inspireren over natuurinclusieve landbouw in provincie Overijssel. Op deze pagina vindt u meer informatie over natuurinclusieve landbouw en activiteiten die LTO Noord en Overijssel Particulier Grondbezit (OPG) organiseren.
Heeft u interesse in natuurinclusieve landbouw of wilt u aan de slag met groene maatregelen? Neem contact op met Ankie de Jong via 06 - 20410830 of adjong@projectenltonoord.nl

Film over akkerrandenbeheer
Welke zaaimengsels gebruik je voor akkerranden? Waar kun je nog meer op letten als je een akkerrand aan wilt leggen? Akkerbouwer Gerard Willemsen uit Wesepe deelt zijn tips in een film, gemaakt in het kader van het project Natuurlijk Kapitaal. 
In verband met de maatregelen van het RIVM rond de bestrijding van het coronavirus was het de afgelopen tijd niet mogelijk om bijeenkomsten te organiseren. Daarom zijn er vanuit het project Natuurlijk Kapitaal enkele filmpjes gemaakt. De eerste bevat dus adviezen over akkerrandenbeheer.


Film over kleine natuurmaatregelen
Laat eens snoeiafval of een stapel (oude) dakpannen liggen in een ‘verloren hoekje’ op het erf. Maar ook nestkastjes ophangen of een poel aanleggen horen bij voorbeelden van kleine natuurmaatregelen om de biodiversiteit te bevorderen. Zoogkoeienhouders Miriam en Paul ten Velde uit Almelo delen hun ervaringen in in deze tweede film, gemaakt in het kader van het project Natuurlijk Kapitaal.

 

Natuurinclusieve landbouw

Natuurinclusieve landbouw is een vorm van kringlooplandbouw, waarbij aandacht is voor natuur en landschap. De Wageningen University & Research (WUR) definieert natuurinclusieve landbouw als volgt: ‘Een economisch rendabel landbouwsysteem, dat optimaal beheer van natuurlijke hulpbronnen duurzaam integreert in de bedrijfsvoering, inclusief zorg voor ecologische functies en de biodiversiteit op en om het bedrijf’. 


Eigenlijk bestaat natuurinclusieve landbouw uit drie sporen:

Beter benutten van natuurlijke processen (oftewel functionele agrobiodiversiteit) op het bedrijf, bijvoorbeeld het bodemleven, natuurlijke ziekte- en plaagwering, bestuiving, genetische diversiteit (rassen) en watervoorziening- en zuivering.
Minder impact op de natuur door het sluiten van kringlopen, het efficiënt gebruiken van hulpbronnen (meststoffen, bestrijdingsmiddelen) en lagere emissies.
Zorg voor natuur en landschap: agrarisch landschaps- en natuurbeheer, zorg voor specifieke soorten (bijvoorbeeld weidevogels en akkervogels) en landschapsdiversiteit (landschaps- en cultuurhistorische elementen). 

Er zijn verschillende niveaus van natuurinclusieve landbouw. Volledig natuurinclusieve landbouw is volgens Louis Bolk in principe grondgebonden, omdat een gezonde bodem de basis is. Toch kunnen ook niet-grondgebonden sectoren werken aan natuurinclusieve landbouw op het bedrijf, bijvoorbeeld door maatregelen te nemen op het erf of het beperken van de impact op de omgeving. 

Informatie over maatregelen voor natuurinclusieve landbouw 
Als individuele boer kun je verschillende maatregelen op je bedrijf nemen om te werken aan natuurinclusieve landbouw. Via onderstaande websites en downloads vindt u meer informatie over welke maatregelen u kunt nemen. 

Op de website van Natuurinclusief Landbouwinitiatief zijn veel maatregelen te vinden, zoals gewasrotatie, niet-kerende grondbewerking, kruidenrijk grasland, nestkasten, natuurvriendelijke oevers etc.  Per maatregel staat aangegeven of er mogelijkheden voor subsidies zijn en waar u meer informatie over die specifieke maatregel kunt vinden.
Voor veehouders: CLM heeft voor provincie Noord-Brabant een lijst opgesteld met natuurinclusieve maatregelen die veehouders kunnen nemen. De maatregelen zijn uitgewerkt per deelgebied: bodem, water, landschap en biodiversiteit. Per maatregel staat genoemd wat de voordelen voor de ondernemer en de omgeving zijn en waar meer informatie te vinden is. Deze lijst kunt u hier downloaden.
Voor melkveehouders: op de website van Weidewinst is meer informatie te vinden over maatregelen voor meer biodiversiteit op je bedrijf. Weidewinst heeft hier ook twee factsheets over ontwikkeld: 
o hoe krijg je meer biodiversiteit in je slootrand? 
o hoe krijg je kruidenrijk grasland?

Voor akkerbouwers en melkveehouders: Louis Bolk heeft in een notitie een overzicht gegeven van maatregelen voor natuurinclusieve landbouw voor akkerbouw en melkveehouderij. Voor de akkerbouw gaat het om maatregelen als het verruimen van het bouwplan, het toepassen van niet-kerende grondbewerking, mestkwaliteit, groenbemesters, vanggewassen, jaarrond groene akkers, reductie van gewasbeschermingsmiddelen, bloeiende akkerranden en landschapselementen. Voor de melkveehouderij gaat het om maatregelen als mestkwaliteit, kruidenrijk grasland, weidegang, de aanleg van een plas-drassysteem, natte landbouw en andere runderrassen in vernatte veenweidegebieden en een volledig grasgevoerd bedrijf. In een bijlage bij de notitie wordt een overzicht van de maatregelen gegeven, met onder andere het effect op bodemleven, bodemkwaliteit, biodiversiteit en financiële kosten en baten voor het bedrijf.

Voor maatregelen op en rond je erf (landschapselementen): Via de kennisbank van Landschap Overijssel is diverse praktische informatie te vinden over maatregelen die je op of rond je erf kunt nemen. Denk aan informatie over houtwallen, singels, streekeigen inheemse bomen en struiken die je kunt aanplanten en planten en dieren op je erf. Meer informatie via de Kennisbank van Landschap Overijssel. 

Welkomstkaart voor soorten op het erf: tips om specifieke soorten op het erf aan te trekken.
Welkomstkaart voor landschappelijke elementen: tips om aan met landschapselementen specifieke soorten aan te trekken.
Vouwkaart bodem: een kaart met informatie over de bodem en tips en initiatieven in Overijssel over dit onderwerp.
Vouwkaart agrobiodiversiteit: een kaart met informatie over agrobiodiversiteit, wat je kunt doen om hier mee aan de slag te gaan en tips en initiatieven in Overijssel over dit onderwerp.

Aan de slag met dit onderwerp?
Neem een kijkje bij onderstaande organisaties, projecten of cursussen.
In Overijssel zijn drie agrarische collectieven actief die het agrarisch landschaps- en natuurbeheer organiseren en daar subsidies voor aanvragen: Collectief Midden Overijssel, Collectief Noordwest-Overijssel en Collectief Noordoost-Twente. Voor vragen over de mogelijkheden van agrarisch natuurbeheer op uw bedrijf kunt u bij deze collectieven terecht.
In Vruchtbare Kringloop Overijssel werken boeren in studiegroepen aan het verbeteren van de bodem- en waterkwaliteit, biodiversiteit en economische duurzaamheid op hun bedrijf. Interesse? Kijk op www.vruchtbarekringloopoverijssel.nl
Aeres Hogeschool in Dronten en de HAS Hogeschool in Den Bosch bieden in samenwerking met Natuurmonumenten een cursus aan over natuurbeheer gekoppeld aan de boerenpraktijk. Meer informatie vindt u op de site van Aeres Hogeschool
In het project Noten uit Overijssel worden informatiebijeenkomsten, workshops, cursussen en excursies georganiseerd over notenteelt. Meer informatie via: www.projectenltonoord.nl/notenteelt
Onder de vlag van Deltaplan Agrarisch Water zijn er in Overijssel mogelijkheden om in projecten te werken aan schoon en voldoende water en een betere bodem. Meer informatie en contactmogelijkheden vindt u in deze flyer

Inspiratie: boeren die met natuurinclusieve landbouw aan de slag zijn
Rick en Arjuna Huis in 't Veld proberen de biodiversiteit in en om hun melkveebedrijf in Lettele te herstellen, onder meer met de aanplant van houtwallen. Lees hun verhaal in dit interview met Nieuwe Oogst.

Op 13 december 2019 heeft de eerste excursie vanuit dit project plaatsgevonden. Met een groep van zo’n 30 boeren bezochten we de bedrijven van Jan Hein Nikkels en Geert Stevens. Een inspirerende dag! Een verslag van deze excursie leest u hier.

Prijsvraag Ereprijs
Natuurlijk voor Elkaar heeft een prijsvraag uitgeschreven over ideeën die zowel goed zijn voor het boerenbedrijf als voor natuur in Overijssel. Alle Overijsselse boeren kunnen meedingen naar de Ereprijs die voor het eerst uitgereikt zal worden.
Lees hier meer over meedoen aan de Ereprijs.

Natuur voor elkaar
Natuurlijk kapitaal in de landbouw is een project van LTO Noord en OPG en valt onder het programma Natuur voor Elkaar van provincie Overijssel. Meer informatie over het programma Natuur voor Elkaar vindt u op www.natuurvoorelkaar.nl