Analyses genoeg, maar geen sectorbrede oplossingen

De boer stond centraal op 14 maart in de Rode Hoed te Amsterdam, waar de tweede debatavond van ‘It’s the food, my friend’ van 2017 plaatsvond. Het ging over de transitie van boeren in crisis naar boeren met toekomst. José en Herman Bongen uit het Achterhoekse Heelweg vertelden over hun ingrijpende beslissing om te stoppen. Adrian Langereis (Ten Boer) van het Boerengilde en NoorderlandMelk vertelde over nieuwe verdienmodellen, namelijk “Weideweelde”, zuivel van twaalf Noordelijke melkveehouders, geproduceerd met extra aandacht voor weidevogels. Een grote delegatie melkveehouders was deze avond aanwezig in De Rode Hoed.

Het gemiddelde inkomen in Nederland is sinds 1995 met 24% gestegen, terwijl het inkomen in de land- en tuinbouw in die periode met 6% is gedaald. Dit zei Cor Pierik, zelf hobbyboer en medewerker van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Hij vreest dat zijn familiebedrijf na zes generaties zal eindigen. Pierik zou graag zien dat boeren en tuinders op een gezonde manier een inkomen kunnen verdienen.

Voor Herman Bongen is het geen gezonde situatie als je constant 90 uur per week moet draaien: “Ik heb veel minder capaciteit dan de loonwerker maar ik ben toch zelf maar gaan maaien want je probeert alles om kosten te drukken”. Ze konden financiering krijgen om het bedrijf voort te zetten, maar “niet op deze wijze”. Bongen had niet het geluk dat ze bij de overname eigen kapitaal meekregen, hun bedrijf had oorspronkelijk maar weinig eigen grond.

Jeroen Candel van Wageningen Universiteit vindt dat er te weinig politieke aandacht voor voedsel is. Hij onderscheid in het huidige debat twee belangrijke ‘frames’, namelijk voedselzekerheid en milieu/gezondheid. Minder belangrijke perspectieven zijn volgens Candel vrijhandel, ontwikkelingssamenwerking, regionale ontwikkeling en voedselsoevereiniteit. Hij pleit voor behoud van landbouwbeleid met experimenteerruimte. Hij noemde daarbij nieuwe businessmodellen zoals stadslandbouw en consumentencoöperaties.

Het Europese Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB) werd vanavond nauwelijks genoemd, net als de rol van mededinging in het stimuleren van duurzame initiatieven zoals de “Kip van Morgen”. Wel pleitten verschillende deelnemers aan het debat voor fiscale maatregelen, zoals een Btw-heffing. Onvermeld bleef dat fiscaal beleid nationaal beleid is. Cor Pierik had net laten zien dat de Nederlandse land- en tuinbouw heel sterk verbonden is met de internationale markt. Een nationale heffing op product kan de Nederlandse boeren en tuinders internationaal op achterstand zetten.  

Onder het nuttigen van bekertjes volle kwark van Weideweelde werd de avond afgesloten met het kijken naar het laatste grote verkiezingsdebat op TV. Een aantal grote thema passeerde de revue, zoals geopolitiek, vluchtelingen, zorg en klimaat. Voedsel kwam inderdaad niet aan de orde. Zoals Felix Rottenberg al had geconcludeerd: “Voedsel is kennelijk niet urgent”.

Klaas Johan Osinga