Nog 7 weken te gaan en geen doorbraak in brexit-onderhandelingen

De afgelopen dagen heeft het speculaties geregend over hoe nu verder met brexit. Korte samenvatting: er is niets veranderd sinds Theresa May op 29 januari in het Britse Lagerhuis tegen de deal met de EU stemde.

De deal waarvan ze eerder zei dat het de enige mogelijke deal was, waarover 18 maanden lang is onderhandeld. Theresa May wordt nu door haar parlement naar Brussel gestuurd om iets te verzinnen voor het Ierse vangnet (‘backstop’). De Europese Unie zegt: je bent welkom, maar waar gaan we het in hemelsnaam over hebben? Er is geen voorstel van Britse zijde. Er zijn dus nog geen nieuwe gesprekken gepland tussen May en de EU. Op 14 februari aanstaande zou het Britse Lagerhuis mogelijk weer gaan stemmen over een (dan) gewijzigde deal (of een aanhangsel bij de deal), maar daar is nu nog helemaal geen zicht op.

De Ierse kwestie
Het draait allemaal rondom de landgrens tussen Noord-Ierland en de Ierse republiek. Lengte 500 km met 300 grensovergangen. Toen na 30 jaar ‘troubles’ (met als gevolg ruim 3500 doden en onnoemelijk veel leed) in 1998 het Goede Vrijdag Akkoord getekend werd, verdween die grens. Dat was met dank aan de Europese Unie. Enkele jaren eerder was er namelijk een interne Europese markt ontstaan, waardoor controles aan de binnengrenzen van de EU niet langer nodig waren.

Als het Verenigd Koninkrijk (VK) de Europese Unie verlaat, wordt de Ierse landsgrens weer buitengrens van de EU. Maar niemand wil dat die grens weer zichtbaar wordt. Dat is ook niet wat was afgesproken in 1998. Er is angst dat extreme splintergroepen overgaan tot geweld. In juni 2016 stemde het VK als geheel vóór brexit (vóór: 51,9%). Maar Noord-Ierland stemde tegen. De Noord-Ierse DUP, die de Britse regering van Theresa May in het zadel houdt, vertegenwoordigt naar schatting hoogstens 30% van het Noord-Ierse electoraat.

De Britse regering wil zelfstandig handelsdeals gaan afsluiten met landen als de VS, India en China. Een taak die in de EU is uitbesteed aan de Europese Commissie. Hierdoor is er een noodzaak voor controles aan de grens tussen EU en VK. Niet alleen in Rotterdam, IJmuiden, Zeebrugge en Calais, maar ook aan de Ierse landsgrens. Gedurende anderhalf jaar van onderhandelingen is wereldwijd gezocht naar voorbeelden van onzichtbare grenzen die voor Ierland zouden kunnen werken. Zulke voorbeelden zijn niet gevonden. De Britse regering wil een hightech systeem met goederencontroles op bedrijven in plaats van aan de grens, maar Brussel ziet dat nu niet als haalbaar. Gevaar is dat via de Ierse grens de achterdeur naar de Europese interne markt open staat voor importproducten uit derde landen die niet voldoen aan EU-kwaliteitsstandaarden.

Het brexitakkoord dat voorligt in het Britse parlement en is goedgekeurd door de 27 EU-lidstaten, bevat een garantie dat de Ierse grens open blijft. Zolang er geen akkoord is tussen het VK en de EU over de toekomstige handelsrelatie, blijft het Verenigd Koninkrijk in zijn geheel in de Europese douane-unie en interne markt. Het VK kan volgens het akkoord er niet eenzijdig uitstappen zonder dat er een akkoord is over de nieuwe handelsrelatie. Dit is tegen het zere been van een aantal hardcore brexiteers.

Alternatieven?
In Westminster vergadert nu een groep parlementariërs (“Alternative Arrangements Working Group”) maar het lijkt er op dat de discussie rondgaat in circels. Brussel is bang dat er zaken besproken worden, die al uitgebreid zijn uitgezocht tijdens de afgelopen 18 maanden onderhandelingen.
Martin Selmayr, naaste medewerker van Jean-Claude Juncker, meldde op 4 februari per tweet dat Theresa May zelfs nog niet eens formeel heeft gevraagd de onderhandelingen opnieuw te openen. Er is vorige week wel een ‘openhartig’ (zeg maar pittig) telefoongesprek geweest tussen May en Donald Tusk.

Gevolgen voor de Nederlandse land- en tuinbouw
Op een informatiebijeenkomst georganiseerd door het ministerie van LNV bleek afgelopen vrijdag (1 februari) dat iedereen kampt met de onzekerheid.
Nederlandse vrachtvervoerders doen 450 ritten per dag naar het VK, deels via de Kanaaltunnel en deels via veerboten. Maar er zijn ook vervoerders uit andere EU-lidstaten zoals Polen en Roemenië die op het VK rijden. In totaal gaat jaarlijks 3,7 miljoen ton producten naar het VK, voornamelijk land- en tuinbouwproducten, chemische producten en auto-onderdelen. Iedereen rijdt nu ‘gewoon’ door, maar bij een ‘no-deal’ brexit komen er controles en inspecties aan zowel de Europese als de Britse kant.

De kosten kunnen straks aanzienlijk zijn, zoals voor:

  • Importtarieven volgens de WTO-systematiek. Bijvoorbeeld: snijbloemen 8,7%, planten 6,4%, bevroren rundvlees 12,8%, kaas 120-130%, paprika 6,4%. Bij een bruto exportwaarde van € 9 miljard (2018, volgens Wageningen UR, inclusief € 2 miljard doorvoer) praat je al snel over 900 miljoen euro (bij een gemiddeld tarief van 10%).
  • Inspectietarieven (zoals NAK Tuinbouw, KCB, bloembollendienst, NVWA). Keuringen zijn niet gratis!
  • De kans bestaat dat het VK extra kwaliteitseisen gaat stellen na de brexit. Ook weer kosten.
  • Kosten voor deelname aan Portbase (bij export via Nederlandse havens, € 250,-)
  • Kosten door lagere koers Britse pond (al snel 20-30%)
  • Kosten door uitval, vertraging, kwaliteitsverlies etc.
  • Kosten en afzetverlies door alle onzekerheid. Bijvoorbeeld door een afnemende groei van de economie als gevolg van brexit.
  • Afzetschade treedt bij een no-deal brexit in heel Europa op, omdat producten die niet naar het VK kunnen, op andere markten kunnen gaan belanden en daar prijsdruk veroorzaken.

De kans is groot dat deze kosten worden doorberekend aan boeren en tuinders, die dan minder voor hun producten gaan ontvangen.

Klik op onderstaande links voor meer informatie:
Ben je nog helemaal niet bezig met brexit, dan is de brexit-scan een goede start

Export van plantaardige producten

Export van dieren en dierlijke producten

Bij een ‘no-deal’ brexit krijg je als exporteur niet alleen te maken met exportformaliteiten maar ook met importcontroles door het Verenigd Koninkrijk. Klik hier en hier voor meer meer informatie van Britse ministerie van Landbouw (DEFRA)

Voor informatie over export via Nederlandse havens (Portbase)

Informatie van de douane over de aanvraag van een Europees registratienummer (EORI)

Klaas Johan Osinga


Praat mee

Om mee te kunnen discussiëren dient u eerst in te loggen.