Melkmarkt draait goed, maar productiekosten stijgen razendsnel

De internationale zuivelmarkt is op de valreep van 2019 vast gestemd, met kaas en mager melkpoeder als de trekkers. Dit komt door de geringe melkproductiegroei in de meeste exporterende landen en een aanhoudend goede vraag in landen als China en Japan. Maar er zijn zorgen over de sterk stijgende kostprijs van boerderijmelk.

Op vrijdag 13 december 2019 vond voor de vierde keer in 2019 de vergadering plaats van het melkmarktobservatorium van de Europese Commissie. LTO vertegenwoordigde samen met collega’s uit Finland, Spanje en Polen de delegatie van de Europese boerenorganisatie COPA-COGECA. Klik hier voor de LTO-presentatie (Engelstalig).

Melkproductie
De groei van de melkproductie blijft nog achter bij de groei van de mondiale vraag. Dit is eigenlijk het hele jaar al gaande, maar tot dusver zagen we het nauwelijks terug in de melkprijzen. Het afgelopen jaar was de productiegroei in de Europese Unie en de Verenigde Staten zeer gematigd. Ook in Nieuw Zeeland is er tot dusver dit seizoen geen groei ten opzichte een jaar geleden, als gevolg van een koeler voorjaar. Australië en Argentinië liggen achter op vorig jaar. In Australië wordt dit veroorzaakt door hitte en branden. Argentinië leek de laatste maanden een omslag te maken naar groei, maar de nieuwe regering heeft afgelopen week een exportbelasting van 9% afgekondigd.

Overzicht productie:

  • Europese Unie: +0,4% in de periode januari-september 2019
  • Verenigde Staten: +0.3% in januari-oktober 2019, in oktober +1.3%
  • Nieuw Zeeland: -0,7% in juni-okt 2019
  • Australië: -5,8% in juli-okt 2019

Voor 2020 is het de verwachting dat zowel de Europese Unie als de Verenigde Staten 1,5-2,0% meer melk gaan produceren. Een voorspelling, die uiteraard omringd is door onzekerheden, waarover later meer.

Vraag
Uit cijfers van de handel blijkt dat de afzet naar landen als China en Japan prima loopt. Met name eiwit (mager melkpoeder) loopt goed. Ten opzichte van met name de Verenigde Staten is de Europese Unie concurrerend op internationale markten. De kaasnoteringen zijn vast. De boterprijzen zijn het afgelopen jaar teruggevallen, maar de boterexport loopt goed (+35% in januari-oktober 2019).

Cijfers van de Europese supermarkten laten opnieuw zien dat verse zuivel in veel Europese Unie-lidstaten minder verkocht wordt. Het marktaandeel van plantaardige vervangers, op basis van bijvoorbeeld soja, amandelen of rijst, groeit en volgens de retail is de helft van de veganisten jonger dan 35. De Europese kaasconsumptie is wel stabiel of groeiend.

De tabellen met melkprijzen worden steeds lastiger te interpreteren. Het is maar net in welke melkstroom je zit en wat jouw meerprijs is. De LTO Internationale Melkprijs Vergelijking (zie de presentatie) streeft ernaar om de grote melkstromen, die vanuit de markt betaald worden, te vergelijken.

Voorraden
De Europese voorraden liggen volgens de Europese zuivelorganisatie EDA op normaal niveau. De voorraad mager melkpoeder uit de interventievoorraad van de Europese Unie was begin 2019 al verkocht en de berichten zijn dat deze melkpoeder nu inderdaad uit de markt is of in ‘finale vaste hand’.

Prijzen
Om ons heen zien we melkprijzen stijgen. Fonterra heeft vorige week de prognose voor het lopende seizoen 2019-2020 verhoogd naar het hoogste niveau sinds 2014, omgerekend 31,7 eurocent per kilo bij 4,2% vet. In de Verenigde Staten zien we ook relatief hoge prijzen, met class III in november (omgerekend) 46,12 eurocent per kilo bij 4,2%. De contracten voor de termijnmarkt CME in Chicago voor medio 2020 zijn wel gedaald, maar liggen omgerekend naar 4,2% vet nog steeds op 35 eurocent per kilo. Ondanks deze noteringen blijken de Verenigde Staten wel meer kaas te exporteren, maar tegen een lagere prijs dan voor Europese kaas. Qua kwaliteit kunnen de Verenigde Staten kennelijk nog niet meekomen. Het is de Amerikaanse ambitie om meer te gaan exporteren, de kosten gaan voor de baten en iedereen wil vriendjes zijn met Trump.

In Nieuw Zeeland ligt de prijs voor vol melkpoeder, hét exportproduct van Nieuw Zeeland, 25% hoger dan een jaar geleden. De prijs van boter is het afgelopen jaar gedaald, maar de laatste weken stabiel met dank aan de export.

Op de EEX handelsbeurs kan op basis van verwerking tot mager poeder en boter voor de komende 12 maanden een melkprijs vastgelegd worden van 36,90 eurocent per kilo (4,0% vet, 3,4% eiwit).

Onzekerheden
Dan komen we bij een rijtje zorgen c.q. vraagtekens:

  • De Europese Green Deal (betreft klimaatwet, biodiversiteit, antibiotica) en de andere initiatieven om de landbouw verder te verduurzamen zorgen ervoor dat de productiekosten snel stijgen. Het is de vraag wie hiervoor opdraait: de consument? De boer kan niet veel kanten meer op: schaalvergroting is eindig. Het GLB? Dat geld ontvangen boeren nu al, en de plannen zijn om erop te korten en de eisen verder aan te scherpen. Dit is door LTO op de bijeenkomst Brussel op 13 december 2019 aan de orde gesteld en er is niemand die de zorg tegenspreekt.
  • De kans op nieuwe Amerikaanse importtarieven op Europese kaas. De Europese kaas kan hierdoor opnieuw getroffen worden. De Amerikaanse regering is onberekenbaar. Begin oktober 2019 werden exporteurs verrast, terwijl er zendingen kaas onderweg waren naar de Verenigde Staten.
  • De Amerikaanse zuivelmarkt heeft in 2019 grote volatiliteit laten zien.
  • De Brexit gaat plaatsvinden op 31 januari 2020. Het terugtrekkingsakkoord betekent voorlopig “business as usual” maar de kans op een slechte handelsdeal tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk (ongelijker speelveld) blijft in 2020 boven de markt hangen. Boris Johnson zou een verder uitstel willen blokkeren. Volgens het terugtrekkingsakkoord kan er uiterlijk op 30 juni 2020 twee jaar verder uitstel bedongen worden, dus tot eind 2022.
  • Sociale onrust zorgde de afgelopen tijd voor afzetproblemen in Hongkong en Chili
  • Er is eind 2019 nog een Algerijnse tender voor melkpoeder. Algerije stelt als eis dat er met Algerijnse rederijen gevaren gaat worden.
  • Er is discussie tussen de Europese Unie en Maleisië/Indonesië over palmolie.
  • De toekomst van de WTO stelt het hele internationale handelsmodel ter discussie. Handelsconflicten tussen landen dreigen ‘chantage-based’ te worden in plaats van ‘consensus-based’.

Meer markttransparantie
De Europese Commissie gaat lidstaten verplichten om cijfers over de handelsprijzen van bepaalde producten aan te leveren. De handel en industrie moeten hier aan meedoen. Hierdoor zouden de marges, die in de ketens gemaakt worden, duidelijker moeten worden voor iedereen. Dit komt voort uit het adviesrapport van de Taskforce Landbouwmarkten onder leiding van Cees Veerman (2016). Voor de zuivel zal het gaan om:

  • Room (20-40% vet) in 15 kilo-zakken
  • Drinkmelk UHT, 1,5-1,8% vet
  • Mozzarella – 40% droge stof – 1-5 kilo
  • ‘Fat-filled’ melkpoeder, dit is melkpoeder met plantaardige vetten (palmolie) met >30% vet, >20% eiwit en in 25 kilo zakken

Europees landbouwbeleid
In Brussel is op 1 december 2019 een nieuwe Europese Commissie van start gegaan. Phil Hogan is opgevolgd door de Pool Janusz Wojciechowski. Hij sprak op 10 december 2019 voor het eerst in zijn nieuwe functie een volle zaal toe, op de jaarlijkse ‘outlook’ bijeenkomst van het Directoraat-Generaal Landbouw van de Europese Commissie. Hoe invloedrijk hij wordt binnen de Europese Commissie is nog afwachten. Hij zei het GLB-budget te willen verdedigen, maar hij lijkt niet zo gecharmeerd van export. Hij spreekt wel steeds over ‘minder intensieve’ landbouw met minder bemesting en gewasbeschermingsmiddelen, minder import van soja en korte ketens. Een heel ander verhaal dan van zijn voorganger. De nieuwe Europese Commissaris is een warm voorstander van biologische landbouw, maar zegt meteen ook dat daar de kosten beperkt moeten worden.

Wojciechowski zal veel moeten gaan onderhandelen met zijn collega Stella Kyriakides (consumentenbescherming). In haar speech voor de zelfde zaal noemde ze ook vermindering van antibioticagebruik. Haar prioriteit ligt bij de bescherming van burgers en hun gezondheid. Ze zei wel dat de hele keten mee moet doen met de verduurzaming en ze ziet hierin een rol voor het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB). Europa moet de duurzame boodschap wereldwijd uitdragen. Of de consument straks even goedkoop uit blijft, zei Kyriakides niets. Er was na afloop geen gelegenheid voor vragen uit de zaal.

De zogenaamde ‘boer tot bord’-strategie gaat komend voorjaar gepresenteerd worden. Die moet gaan bijdragen aan de Europese Green Deal van Ursula von der Leyen en Frans Timmermans. Ook worden komend voorjaar een klimaatwet (klimaatneutraliteit in 2050) en een biodiversiteitsstrategie 2030 gepresenteerd. Hoe deze stijgende kosten voor boeren en tuinders economisch opgevangen zullen worden, is nog geheel onduidelijk. Voor de Nederlandse melkveehouderij geldt: van iedere euro wordt zeker 60 cent in het buitenland verdiend, en ruim 20 cent op markten buiten de Europese Unie. Als je dat niet langer wilt, zul je een andere realistisch economisch model moeten kunnen presenteren. Het GLB-budget wordt eerder kleiner dan groter, dus dat biedt niet de oplossing voor de snel stijgende kosten.

 

Praat mee

Om mee te kunnen discussiëren dient u eerst in te loggen.