LTO Noord Kabels & leidingen

Welke ontwikkelingen hebben impact op landbouwgrond?

In Nederland spelen een aantal ontwikkelingen op het gebied van kabels en leidingen. Zo hebben de verzwaring van het elektriciteitsnet door TenneT en de aanleg van een waterstofnetwerk impact op landbouwgrond in heel Nederland. Ook de aanleg van waterleidingen en rioolpersleidingen vergen ruimte. Daarnaast hebben de zoutwinning in Oost-Groningen en het project Net op Zee Doordewind in Noord-Groningen gevolgen voor de landbouw in die regio’s.

Wat vindt LTO Noord van deze ontwikkeling?

Wij hebben begrip voor de keuze van de overheid om te zoeken naar alternatieve en duurzame energiebronnen om Nederland in beweging te houden. Maar wij vinden dat de overheid bij de keuzes voor het leggen van nieuwe kabels en leidingen meer rekening mag houden met het belang van landbouwgronden. In eerste instantie vinden wij dat relatief schaarse landbouwgrond niet gebruikt moet worden voor dergelijke infrastructuur.

Koeien in een weiland met op de achtergrond hoogspanningskabels

Waar pleit LTO Noord voor?

Heldere communicatie vanuit overheden leidt al tot meer duidelijkheid over wensen en opgaven. Mocht landbouwgrond echt nodig zijn, dan pleiten wij voor een zorgvuldige omgang met die grond door (onder)aannemers. Dat betekent bijvoorbeeld dat open ontgravingen zoveel mogelijk voorkomen moeten worden. Schade aan landbouwgrond werkt soms wel meerdere jaren door qua verstoring van het bodemleven met als gevolg een verminderde opbrengst.

Daarnaast vinden we dat agrariërs die te maken krijgen met kabels en leidingen door hun grond, in alle gevallen goed geïnformeerd moeten worden. Het is belangrijk dat zij als volwaardig gesprekspartner serieus en eerlijk meegenomen worden in het proces.

Ook moeten deze ondernemers en grondeigenaren in alle gevallen eerlijk gecompenseerd worden. Bij de aanleg van een kabel of leiding gaat het niet om een stukje grond van een meter breed waar een kabel in komt te liggen, maar zijn er meer factoren waarmee rekening moet worden gehouden, zoals boorwerkzaamheden, zwaar materieel dat over een groot deel van het perceel moet voor de aanleg én voor onderhoud in de komende jaren, directe schade aan gewassen, maar ook mogelijke schade op de langere termijn aan bodem en gewassen. Deze factoren worden lang niet altijd benoemd door een aannemer of opgenomen in een voorstel, terwijl een eigenaar of grondgebruiker daar wél recht op kan hebben.

Handboek Kabels & Leidingen

In samenwerking met LTO Nederland is een handboek Kabels & Leidingen gemaakt. Hierin lees je alles over de verschillende projectfasen, onderdelen en momenten waarop je invloed kunt uitoefenen en je rechten en plichten als grondeigenaar of -gebruiker.

Handboek Kabels & Leidingen

Waar zet LTO Noord op in bij landbouwgebruik?

Bij de technische realisatie op een perceel pleiten wij voor de toepassing van horizontaal gedreven boren (Horizontal Directional Drilling). Dit kost meer, maar heeft minder impact op verstoring van landbouwgrond. Mocht landbouwgrond noodzakelijk zijn, dan zetten we in op compensatie in grond en/of financiën; deze compensatie betreft niet alleen de eenmalige schade, maar ook de verminderde opbrengst op de lange termijn. We ondersteunen onze leden daarbij met advies om te komen tot de beste onderhandelingsvoorwaarden.

Programma Aansluiting Wind Op Zee (PAWOZ)

Net op Zee Doordewind, voorheen Programma Aansluiting Wind op Zee (PAWOZ), onderzocht de mogelijkheden voor een kabelnetwerk vanaf het windpark in de Noordzee, ten noorden van de Waddeneilanden, naar de Eemshaven. Er zijn meerdere routes onderzocht. Eén daarvan, de Schiermonnikoog Wantijroute, loopt onder Schiermonnikoog door, komt aan land bij Kloosterburen en gaat dan dwars door unieke en waardevolle landbouwgrond naar de Eemshaven. In juli 2025 heeft het ministerie bekendgemaakt voor de Schiermonnikoog Wantijroute te kiezen.

Vanuit LTO Noord is er in 2024 en 2025 volop inzet gepleegd om het Ministerie van Klimaat en Groene Groei ertoe te bewegen voor één van de voorgestelde alternatieven te kiezen. Onze voorkeur gaat uit naar een tunnelbakvariant. In de nabije toekomst zullen kabels door zee in een tunnelbak worden aangelegd, deze kabel is de laatste die op deze wijze wordt aangelegd. Het ministerie kiest voor deze optie vanwege de factoren tijd en kosten. De tunnelbak wordt in 2034 aangelegd, maar het ministerie heeft klimaatdoelstellingen die voor 2030 moeten worden gehaald.

In de zomer van 2026 is het ecologische onderzoek afgerond en het veld- en bodemonderzoek gestart. Voor het veld- en bodemonderzoek wordt landbouwgrond en erven betreden. Ondernemers in het gebied hebben in juli een brief ontvangen van TenneT over dit proces, daarin stond onder meer vermeld dat er een afspraak gemaakt zou worden met een rentmeester.
LTO Noord heeft haar leden hier vooraf over ingelicht. Ook hebben wij het handboek Kabels & Leidingen met hen gedeeld en hen meegegeven zich voorafgaand aan het gesprek met de rentmeester in te lezen over hun rechten en plichten in deze fase.

Ook is er een alternatief naar voren gebracht: een bovendijkse steunbermvariant. Hiermee zou er minder landbouwgrond geraakt worden dan bij de Schiermonnikoog Wantijroute. Deze alternatieve variant wordt momenteel onderzocht. Intussen gaat het veld- en bodemonderzoek voor de voorkeursroute van het ministerie door.