"De maat van redelijkheid"

Regels zijn nodig. Daar is geen discussie over. Voor waterkwaliteit, gewasbescherming, dierenwelzijn, biodiversiteit en een eerlijke uitvoering van het GLB. Als sector onderschrijven we dat. Misstanden moeten worden aangepakt. Regels moeten worden nageleefd.
Maar ergens onderweg zijn we iets essentieels kwijtgeraakt: de maat van redelijkheid.

Steeds vaker hoor ik van boeren en tuinders dat ze niet wakker liggen van hun werk, maar van wat er op de mat kan vallen. Brieven van instanties die niet informeren, maar intimideren. Inspecties waarbij je het advies krijgt om vooraf een advocaat of adviseur in te schakelen. Systemen waarin de bewijslast feitelijk bij de ondernemer wordt neergelegd.

De onderliggende boodschap is duidelijk: wij vertrouwen je niet.
En dat doet iets met mensen.

Met ondernemers die elke dag hun best doen om te produceren binnen steeds strengere kaders. Met gezinnen die afhankelijk zijn van dat bedrijf. Met vakmensen die juist willen meewerken aan wat de maatschappij van hen vraagt.

Neem de ecoregelingen. Boeren die grond braak leggen – iets wat tegen hun natuur ingaat – kruidenrijke mengsels inzaaien en investeren in biodiversiteit. Ze zetten stappen, doen mee, denken mee.

En dan volgt de afrekening op basis van een momentopname. Een satellietbeeld, een dronefoto. Net niet goed. Geen vergoeding.
Ja, bezwaar maken kan. Achteraf. Op papier. In een systeem.
Maar waar is op dat moment het gezonde verstand? Waar is de redelijkheid?

Want dit gaat niet over onwil.
Dit gaat over mensen die juist willen.

Wat we nu zien, is dat wantrouwen zichzelf versterkt. Meer controle leidt niet automatisch tot beter gedrag. Integendeel: het vergroot de afstand. Het haalt de motivatie onderuit. Het zorgt ervoor dat bereidheid om mee te werken afneemt, in plaats van groeit.

En ondertussen wordt naar buiten gebracht hoeveel procent zich niet aan de regels houdt. Hoeveel boetes er zijn uitgedeeld.

Maar draai het eens om.
De grote meerderheid van de boeren en tuinders houdt zich wél aan de regels. Werkt wél mee. Levert wél wat er gevraagd wordt.
Waarom is dat niet het vertrekpunt?

Een collega vertelde me laatst een eenvoudig voorbeeld. Zij reed te hard, werd aangehouden en legde uit waarom. De agent gaf haar geen boete, maar een waarschuwing en wenste haar sterkte.
“Vanaf dat moment,” zei zij, “rij ik daar nooit meer te hard.”
Dat is de kracht van redelijkheid.
Dat is de kracht van vertrouwen.

En als we eerlijk zijn: zo werkt onze hele samenleving. We maken dagelijks afspraken op basis van vertrouwen. We kopen, verkopen, werken samen. En ja, soms gaat het mis. Maar die uitzondering vormt niet de basis van hoe we met elkaar omgaan.

Waarom dan wel in dit systeem? Als we willen dat boeren en tuinders blijven bijdragen aan de grote opgaven van deze tijd, dan vraagt dat iets anders dan alleen regels en controle. Dan vraagt dat om de menselijke maat. Om ruimte voor context. Om het besef dat achter elk bedrijf een mens zit.

Geen “computer says no”.
Maar iemand die zegt: ik begrijp wat hier speelt.

Want uiteindelijk draait het niet om systemen.
Het draait om mensen.

En misschien is dat wel de belangrijkste les:
vertrouwen is geen risico.
Het is de basis.

Karolien Hupkes, voorzitter LTO Noord, provincie Gelderland