Zoet op Zout: wat vier jaar praktijkonderzoek ons leert over boeren aan de noordelijke kust

Langs de kust is de zoet-zoutbalans kwetsbaar. Door samen met boeren en waterschappen scenario’s door te rekenen, ontstond een gedeeld beeld van wat er regionaal mogelijk is om hiermee om te gaan, denk aan het verleggen van waterlopen tot kleinschalige stuwen. We leerden hierdoor hoe je met eenvoudige maar breed gedragen ingrepen in het watersysteem kunt bijdragen aan het vergroten van de zoetwatervoorraad, vooral in droge jaren.

Een quickscan voor Friesland en Groningen bracht in kaart waar deze techniek kansrijk is. De pilot heeft inzicht gegeven in geschikte locaties en bodemopbouw, de ontwerpkeuzes voor opslag, zuivering en infrastructuur en operationele aspecten zoals timing van infiltratie en terugwinning. Het voorbeeld  in Termunten, maar ook op Texel, laat zien dat OWB voor boeren een veelbelovende maatregel is, al is regelgeving nog in ontwikkeling.

Met regelbare drainage en gericht peilbeheer zijn boeren minder afhankelijk van externe factoren zoals oppervlaktepeilen, neerslag en waterschapsmaatregelen. Het is duidelijk geworden dat het op veel locaties toegepast kan worden, maar de toepassing en het ontwerp sterk afhankelijk is van de lokale omstandigheden.

In proeven waarbij verzilting is nagebootst ontdekten we de invloed van zoutdruk op verschillende gewassen.  Hoewel in drie teeltjaren geen belangrijke verschillen in opbrengst werden waargenomen, levert het onderzoek belangrijke kennis op zout in het bodemvocht, gewasreacties, wortelontwikkeling en de omstandigheden waaronder zoutstress daadwerkelijk optreedt.

Hoewel kosten voor ondergrondse waterberging en drainage nog variëren door de pilotfase, ontwikkelde het project een methode om de investeringen en risico’s van deze maatregelen inzichtelijk te maken. De analyses laten zien dat verbeterde waterbeschikbaarheid door maatregelen kan leiden tot opbrengststijgingen tot wel 20%. Maatregelen nemen loont: nu al, maar zeker in de toekomst omdat we weten dat zoetwaterbeschikbaarheid alleen maar verder onder druk komt te staan.